Don Hanssens gaat met de Junyo Maru ten onder
Op 18 september 1944 werd het Japanse vrachtschip Junyo Maru voor de westkust van Sumatra getorpedeerd door de Britse onderzeeboot HMS Tradewind. Aan boord waren duizenden krijgsgevangenen en Javaanse dwangarbeiders. Onder de slachtoffers was Don Alphonso Hanssens. Hij bevond zich als krijgsgevangene op het schip en kwam bij de ramp om.
Zijn naam staat op de Erelijst van Gevallenen 1940–1945. Daar wordt 18 september 1944 als zijn overlijdensdatum vermeld, met als plaats de Indische Oceaan nabij Benkoelen, aan boord van de Junyo Maru. Ook zijn Japanse interneringskaart vermeldt dat hij na de torpedering vermist raakte. [1]
Van Java naar Sumatra
De Junyo Maru vertrok op 16 september 1944 uit Tandjong Priok, de haven van Batavia, het huidige Jakarta. De bestemming was Padang op Sumatra. Vandaar zouden de gevangenen naar de Pakanbaroe-spoorweg worden gebracht om onder Japans gezag dwangarbeid te verrichten. Aan boord waren naar schatting 2.200 tot 2.300 krijgsgevangenen en 4.200 tot 4.300 Javaanse dwangarbeiders, de zogenoemde romusha’s: samen circa 6.500 mensen. [2]
De Javaanse dwangarbeiders vormden dus verreweg de grootste herkomstgroep. Onder de krijgsgevangenen waren volgens POW Research Network Japan ongeveer 1.700 Nederlanders en circa 500 Ambonezen en Menadonezen, militairen uit Nederlands-Indië. Daarnaast waren er kleinere groepen Britten, Australiërs en Amerikanen aan boord. [3]
Schepen die voor zulke transporten werden gebruikt, kregen de naam hellships: helschepen. Het waren vrachtschepen, geen passagiersschepen. Aan de buitenkant van de Junyo Maru was niet te zien dat er krijgsgevangenen aan boord waren. Dat maakte het transport bijzonder kwetsbaar voor aanvallen op de Japanse scheepvaart. [4] In de verhalen van opa Nono en opa Frans over hun transport naar Thailand en Japan kun je meer lezen over de verschrikkelijke omstandigheden aan boord van de hellships.
De aanval van HMS Tradewind
Op 18 september ontmoette de Britse onderzeeboot HMS Tradewind het schip voor de westkust van Sumatra. De Britten zagen een Japanse vrachtvaarder die door twee escorteschepen werd begeleid. Daardoor leek het een vijandelijk transport en dus een militair doelwit. Het schip droeg geen herkenbare markering voor het vervoer van krijgsgevangenen; commandant Maydon wist niet dat zij aan boord waren. [5] [4] De Tradewind vuurde vier torpedo’s af; twee troffen de Junyo Maru. [5]
Binnen ongeveer twintig minuten zonk het schip. De mannen aan boord hadden nauwelijks tijd om zich in veiligheid te brengen. Meer dan 5.600 mensen kwamen om: krijgsgevangenen én romusha’s. De precieze aantallen verschillen tussen bronnen, maar de omvang van het verlies is onmiskenbaar. [2]
Japanse schepen redden volgens het transportoverzicht 674 krijgsgevangenen en ongeveer 200 romusha’s. Zij werden naar Padang gebracht. De overlevenden bleven gevangenen; mannen uit deze groep moesten vervolgens alsnog aan de Pakanbaroe-spoorweg werken. [2] [6]
Documentaire van Andere Tijden
Het programma Andere Tijden maakte in 2003 de documentaire De ondergang van de Junyo Maru. Daarin vertellen onder anderen overlevenden Willem Punt en Alex Bloem over de omstandigheden aan boord, de torpedering en hun redding. Hun persoonlijke herinneringen geven een indringend beeld van de ramp.
Bronnen en afbeeldingen
- Interneringskaart van Don Alphonso Hanssens, Nationaal Archief, toegang 2.10.50.03, inventarisnummer 431, via Open Archieven. Zie ook de Erelijst van Gevallenen.
- Japanse krijgsgevangenkampen: Junyo Maru — vertrek, aantallen opvarenden, torpedering en overlevenden. Slachtofferaantallen zijn benaderingen.
- POW Research Network Japan: Junyo Maru — circa 1.700 Nederlandse krijgsgevangenen, 506 Ambonezen en Menadonezen en 4.320 Javaanse romusha’s. Andere bronnen geven afwijkende totalen. Voor de aanwezigheid van Britse en Australische krijgsgevangenen, zie ook Combined Fleet: Junyo Maru.
- Oorlogsgravenstichting: Heiko Roelfsema en de hellships — achtergrond over de transporten en het ontbreken van herkenbare markeringen.
- HMS Tradewind op uboat.net — overzicht op basis van patrouilleverslagen en logboeken, gebeurtenis van 18 september 1944.
- Japanse krijgsgevangenkampen: Pakan Baroe-spoorweg — de bestemming van het transport en het vervolg voor de overlevenden.
